Elma

Elma Hakkında Genel Bilgi

Elma (Malus domestica), çok eski çağlardan beri yetiştirilen, ılıman ve serin iklim meyve türlerinin en önemlilerinden biridir. Kültür elma ağacı genellikle orta veya iri yapılı, yayvan taç oluşturan bir ağaçtır. Taç yüksekliği 8–10 metre, taç genişliği ise 8–12 metreye kadar ulaşabilir. Dalları yanlara doğru gelişir ve ağaç genel olarak geniş bir yapı kazanır.

Elma ağacının kök sistemi kazık kök yapısında değildir; kökler çoğunlukla yüzeye yakın ve geniş alana yayılan bir yapı gösterir. Dallar; odun dalları ve meyve dalları olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Odun dallarında boğum araları uzun, meyve dallarında ise daha kısadır. Meyve dallarının uçlarında çiçek tomurcukları oluşur.

Yapraklar kalın dokulu olup üst yüzeyleri yeşil veya koyu yeşil, alt yüzeyleri ise çeşidine göre az ya da çok tüylüdür. Kenarları dişli, yaprak sapı uzun veya orta boyludur. Çiçekler 2–13 çiçekli salkımlar hâlinde açar. Çiçeklenme süresi hava koşullarına bağlı olarak 4–15 gün arasında değişir.

Elma çeşitlerinin büyük çoğunluğu kendine kısırdır. Yani bir çeşidin kendi çiçek tozu ile döllenmesi mümkün değildir ya da sınırlıdır. Bu nedenle elma bahçesi tesis edilirken uygun tozlayıcı çeşitlerin birlikte dikilmesi büyük önem taşır. Yabancı tozlaşma, meyve tutumunu ve verimi önemli ölçüde artırır.

Dünya genelinde yaklaşık 6500 elma çeşidi bulunmakta olup, bunların yaklaşık 460 tanesi Türkiye’de yetiştirilmektedir. Türkiye’de yaygın olarak yetiştirilen ve ticari öneme sahip çeşitler arasında Amasya, Starking, Golden, Gravenstein, Jonathan ve Rome Beauty öne çıkmaktadır.

Elmanın anavatanı Ön Asya olup, serin ve soğuk ılıman iklimlere oldukça iyi adapte olmuştur. Dünya üzerinde İsveç gibi kuzey ülkelerde dahi ekonomik olarak yetiştirilebilmektedir. Buna karşılık, 35° enlemin altındaki sıcak bölgelerde ancak yüksek rakımlı alanlarda yetiştirilebilir. Türkiye’de Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde 800 metre ve üzeri rakımlarda başarıyla üretimi yapılmaktadır.

Elma ağacı kış soğuklarına oldukça dayanıklıdır. Dinlenme döneminde –35 / –40 °C, yaşlı sürgünlerde ise –20 °C’ye kadar dayanabilir. Ancak çiçekler ve küçük meyveler –2 / –3 °C’de zarar görür. Olgun meyveler ise –2 / –3,5 °C’de donar.

Elma Anaçları ve Özellikleri

M 9

Bodur gelişen ve sık dikime uygun bir anaçtır. Standart anaçların %30–40’ı kadar gelişir. Erken meyveye yatar ve meyve kalitesi çok yüksektir. Yetiştiricilik boyunca destek sistemi gerektirir. Sulama imkânı kısıtlı olmayan alanlarda önerilir. Kök boğazı çürüklüğüne dayanıklı, ateş yanıklığına orta derecede hassastır.

B 9

Gelişim gücü bakımından M 9’a benzer bodur bir anaçtır. Soğuk iklim koşullarına ve kök boğazı çürüklüğüne M 9’dan daha dayanıklıdır. Ateş yanıklığına karşı toleransı daha yüksektir. Sık dikime uygundur ve destek sistemi gerektirir.

M 26

M 9 ile MM 106 arasında gelişim gösteren bodur bir anaçtır. Standart anaçların %45–55’i oranında gelişir. Hafif bünyeli ve organik maddece zayıf topraklarda destek gerektirir. Soğuğa dayanımı M 9’dan daha iyidir. Spur ve zayıf gelişen çeşitlerle iyi sonuç verir.

MM 106

Yarı bodur bir anaçtır ve standart anaçların %65–75’i kadar gelişir. Pamuklu bite dayanıklıdır, ancak kök boğazı çürüklüğüne hassas olduğu için ağır ve killi topraklarda önerilmez. Derin ve güçlü kök sistemi sayesinde kurak koşullara M 9 ve M 26’ya göre daha dayanıklıdır. Destek sistemine ihtiyaç duymaz. Ticari verime 3–4. yılda geçer.

MM 111

MM 106 ile standart tohum anacı arasında gelişim gösteren yarı bodur bir anaçtır. Standart anaçların %80–85’i kadar gelişir. Kireçli, ağır ve pH’sı yüksek topraklara dayanıklıdır. Kök boğazı çürüklüğü ve pamuklu bite dayanıklıdır. Ticari verime 4–5. yılda geçer. Spur ve zayıf gelişen çeşitlerle uyumludur.

Elma İçin İklim ve Toprak İstekleri

İklim İstekleri

Elma, soğuk kışlara dayanıklı bir meyve türüdür ve yüksek kış soğuklama ihtiyacına sahiptir. İlkbahar geç donları çiçeklenme döneminde risk oluşturur. Bu nedenle bahçe tesisinde don çukurlarından kaçınılmalıdır.

Toprak İstekleri

Elma; derin, süzek, tınlı–tınlı killi ve organik maddece zengin topraklarda en iyi gelişimi gösterir. Toprak pH’sı 6–7,5 aralığında olmalıdır. Ağır, drenajı zayıf topraklar kök hastalıklarını artırır. Bahçe tesisinden önce mutlaka toprak analizi yapılmalıdır.