Kiraz

Kiraz Hakkında Genel Bilgi

Kiraz (Prunus avium), Gülgiller (Rosaceae) familyasına ait, taze tüketimi yaygın, ekonomik değeri yüksek bir meyve türüdür. Türkiye’de başta Marmara ve Ege Bölgeleri olmak üzere çok geniş alanlarda yetiştirilmektedir. Nisan–Mayıs aylarında açan pembemsi beyaz çiçekleri, döllenme sonrası etlenerek kiraz meyvesini oluşturur.

Kiraz meyveleri genellikle dallar üzerinde iki ya da üçlü demetler hâlinde bulunur. Olgunlaşma döneminde parlak kırmızı renk alır ve tam olgunlukta hasat edilir. Taze kirazın raf ömrü kısa olup özellikle hasat sonu yağışlardan sonra kurtlanmaya ve çatlamaya hassasiyet gösterir.

Kiraz fidanları dikimden sonra 5–6 yıl içerisinde meyve vermeye başlar. Kiraz ağacı uygun bakım koşullarında 60–70 yıl yaşayabilir. Bir ağaçtan ortalama 20–50 kg ürün alınabilmektedir. Modern yetiştiricilik tekniklerinin uygulanmasıyla verim ve meyve kalitesi önemli ölçüde artırılabilmektedir.

Türkiye, kirazın gen merkezi sayılabilecek ülkelerden biridir. Uludağ, Aşlama, Napolyon, Sultani, Ballı ve Ak Kiraz gibi çok sayıda yerli ve ticari öneme sahip çeşidi bulunmaktadır. Türkiye’nin farklı fiziki ve iklimsel koşulları sayesinde bölgeler arasında kirazın olgunlaşma zamanı 1–1,5 aya varan farklılıklar gösterebilmektedir. Bu durum, pazara uzun süreli ve kademeli ürün arzı açısından önemli bir avantaj sağlamaktadır.

Kirazın kökeni; Giresun, Güney Kafkasya, Hazar Denizi çevresi ve Kuzeydoğu Anadolu olarak kabul edilmektedir. Türkiye’de kalite açısından öne çıkan kirazlar arasında, Toros Dağları’nın kuzey yamaçlarında, Göksu Nehri kaynak havzasında yer alan Korualan Kasabası’nda yetiştirilen ve “Gezlevi Kirazı” olarak bilinen kirazlar özel bir yere sahiptir.

Kiraz meyvesi ağırlıklı olarak taze tüketilir. Bunun yanı sıra hoşaf, reçel, komposto ve konserve yapımında kullanılır. Halk arasında kiraz ağacı kabuğu, çiçekleri ve yaprakları çeşitli geleneksel amaçlarla değerlendirilmiştir; ancak ticari yetiştiricilikte esas değer meyvesidir.

Kiraz Anaçları

MaxMa 14 (Maxima 14)

Yarı bodur gelişim gösteren, hemen hemen tüm kiraz çeşitleriyle uyumlu bir anaçtır. Kuş kirazına göre %65–70, mahalep anacına göre %70–75 oranında gelişir. Farklı toprak koşullarına adapte olabilir. Ağır topraklara, kloroza ve bakteriyel kansere dayanıklıdır. Meyve verimi ve kalitesini artırıcı etkiye sahiptir.

Cab 6 P

Standart tohum anacının %60–70’i kadar gelişim gösterir. Ağır toprak ve soğuk iklim koşullarına dayanıklıdır. Sulama imkânı kısıtlı alanlarda gelişimi zayıflayabilir. Birçok kiraz çeşidiyle uyumludur ve klasik anaçlara göre üzerindeki çeşidi yaklaşık 3 yıl daha erken meyveye yatırır.

P-HL-C

Standart tohum anacının yaklaşık %50’si kadar gelişim gösteren, sık dikime uygun bir kiraz anacıdır. Zayıf bünyeli toprakları tolere edebilir. Sulamanın yetersiz olduğu alanlarda önerilmez. Uygun bakım koşullarında meyve verimi ve kalitesi üzerine olumlu etkisi vardır.

SL-64

Prunus mahaleb’ten selekte edilmiş, klonal yarı bodur bir anaçtır. Kireçli ve zayıf topraklara, ayrıca sulama imkânının sınırlı olduğu koşullara iyi adapte olur. Ağır killi ve taban suyu problemi olan alanlar için uygun değildir. Meyve verimi ve kalitesini artırıcı etkiye sahiptir.

Kiraz İçin İklim ve Toprak İstekleri

İklim İstekleri

Kiraz, soğuk kışlara dayanıklı, ancak ilkbahar geç donlarına hassas bir meyve türüdür. Çiçeklenme döneminde meydana gelen donlar ciddi verim kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle bahçe tesisinde don çukurlarından kaçınılmalıdır. Farklı bölgelerdeki sıcaklık farkları, hasat zamanının yayılmasını sağlar.

Toprak İstekleri

Kiraz; derin, süzek, orta bünyeli ve organik maddece zengin topraklarda en iyi gelişimi gösterir. Ağır killi ve taban suyu yüksek topraklar, kök gelişimini olumsuz etkiler. Toprak pH’sı genellikle 6–7,5 aralığında olmalıdır. Bahçe tesisinden önce mutlaka toprak analizi yapılmalıdır.